İlkay Tarım'a Hoş Geldiniz!
+90 (266) 762 22 11
Buğday Hastalıkları

Buğday Hastalıkları

Buğday; tahıl ürünlerinin un ve yem üretilmesinde kullanılan önemli temel bir besin maddesidir. Ülkemiz de ekim-aralık ayları arasında ekilir ve haziran ayında hasat edilir. Ülkemizde ekmeklik, makarnalık ve yemlik olarak ekilişleri yapılır.Anavatanı ülkemiz olan buğday; İç Anadolu Bölgesi, Marmara Bölgesi ve Çukurova Bölümündeki üretimiyle dünyada ilk sıralarda yer alır.

Buğday üretiminde üreticilerimizi zorlayan buğday hastalıkları: başakta, yaprakta ve kökte görülürler.

Sürme

Hastalıklı bitkiler sağlamlardan daha kısa boyludur. Daneler yuvarlağa yakın bir şekil alır. Ezilince siyah bir toz kitlesi ile dolu oldukları görülür. Ayrıca ezilen danelerden etrafa balık kokusuna benzer bir koku yayılır. Kör tanelerin ezilmesi veya parçalanması sonucu sağlam tanelere bulaşan sporlar  rengini ve kokusunu değiştirerek un kalitesini bozmaktadır. Esmer renk alan unlarla beslenen insanlarda veya bulaşık tane ve saman yiyen inek, koyun, ve kümes hayvanlarında sindirim sistemi bozukluklarının oluştuğu görülmüştür.

-Mücadelesi:

Bu hastalıkla mücadelede en etkili yol kuru tohum ilaçlamasıdır. Tohumun yetiştirildiği tarladaki hastalık oranı ve sürme sporları ile bulaşıklık derecesi ne olursa olsun, ilaçlanması gerekir. Çünkü tarlada az da olsa sürmeli bitki bulunsa bile, hasat sırasında sporlar sağlam tohumların sakal kısmına bulaşırlar. Tohumlar ekim öncesi önerilen tohum ilaçlarından herhangi biri ile metoduna uygun olarak ilaçlandığında hastalığa karşı başarı sağlanmaktadır. Tohum ilaçlamasında, ilaçların önerilen dozlarda kullanılması ve her bir tohumun homojen bir şekilde ilaç ile buluşması önemlidir.

Rastık

Buğday yetiştirilen  alanlarda görülebilir. Buğdayın çiçeklenme zamanında rastıklı başaklardan rüzgarla taşınarak buğday çiçeklerine konan hastalık sporları çimlenir ve taneyi enfekte eder. Hastalıklı başaklardan alınan tohumlar normal bir görünümdedir fakat rastığın miselini taşımaktadır. Bu tohumlar ekildiğinde miseller bitkinin büyüme noktası ile birlikte ilerler ve çiçeklenme zamanında başağın çiçek organları yerini siyah spor kümeleri ile doldurur. Bu sporlar daha sonra rüzgarla etrafa dağılır ve sadece başak ekseni kalır.

-Mücadelesi:

Öncelikle sertifikalı tohumluk veya hastalığın görülmediği bölgelerden alınan tohumluk kullanılmalıdır. Seçilen tohumluklar mutlaka ruhsatlı bir ilaç ile ilaçlanmalıdır.

Kök ve Kökboğazı Çürüklüğü

Hastalık etmenleri bir yıldan diğerine tohumlarla ve tarlada kalan hastalıklı bitki artıklarıyla geçmektedir. Tavsız toprak işlemek, fazla azotlu gübreleme ve tohum kullanmak hastalığı tetikler. Hastalık kurak geçen ilkbahar sonrası yağışlarda şiddetli hastalık oluşturur. Oksijenin yetersiz olduğu ağır ve zayıf topraklarda hastalık daha fazla ortaya çıkar. Hastalık kökte ve kök boğazında çürümelere yol açar. Bitkinin iletim demetlerini kapatarak beslenmesini engeller ve zayıf düşen bitkinin yatmasına sebep olur. Hastalıklı tarlalarda büyük verim kayıpları yaşanmaktadır. Bitki vaktinden erken sararıp beyazlaşır. Başak dane tutmaz veya daneler cılız kalır. Hastalığın çok şiddetli olduğu sezonlarda buğday başak vermeyebilir.

-Mücadelesi:

Hastalık hem tohum hem toprak kökenli olduğu için mücadelesi zordur. Öncelikli olarak iyi bir toprak işleme ardından toprağın nemini iyi ayarlamak gerekmektedir. Bunun yanında ekim derinliği de çok önemlidir. Ayrıca azotlu gübreleme toprak analiz sonuçlarına ve ihtiyaca göre verilmeli fazlasından kaçınılmalıdır. Hastalık tarlada görülmeye başlandığında uygun kimyasallar ile ilaçlama gerçekleştirilir.

Sarı Pas

Özellikle kardeşlenme ve sapa kalkma dönemleri olmak üzere erken dönemlerde görülen ilk pas türüdür. Yaprak renklerinin sararması ile belirgin olarak kendisini belli eder. Hastalık ilkbaharda hava sıcaklığının 10-15 derece olduğu zaman görülmeye başlar. Yaprakların üst yüzeylerinde makine dikişine benzer şekilde püstüller oluşur. Hastalık sap ve başakta meydana gelse de çoğunlukla yaprak ve kavuzlarda görülür.

Kahverengi Pas

En yaygın olarak görülen pas türü kahverengi pastır. Yaprak pası olarak ta bilinmektedir. Pas lekeleri yaprak yüzeyine gelişi güzel dağılmış portakal sarısı veya yanık kahverengi noktacıklar şeklindedir. Bu pas genellikle sarı pastan sonra, kara pastan önce görülür. Bu hastalığa ara konukçuluk yapan yabancı otlar mevcuttur. Türkiye’de daha çok nemli  Ege ve Marmara gibi sahil bölgelerinde görülür.

Kara Pas

En son görülen pas hastalığıdır. Koyu kırmızı, kahverengi püstüller yaprağın iki yüzünde, sapta ve başakta oluşabilir. Hastalık etmeni bitki yüzeyini yırttığı için bitkide pürüzlü bir doku meydana gelir. Kara pas kardeşlenmeyi azaltır, dane ağırlığı ve kalitesini düşürür. Hastalığa uygun şartlarda bütün ürün kaybedilebilir. Berberis bu hastalığa ara konukçuluk yapar.

Pas Hastalıkları İle Mücadele:

Öncelikli olarak bu hastalıklara dayanıklı, sertifikalı tohum tercih edilmelidir. Gübrelemede bitki doğru beslenmeli ve ihtiyacı olan gübre miktarı ihtiyacı olan dönemde verilmelidir. Bitkinin hava almasını engellediği ve nem oranını arttırdığı için sık ekimden kaçınılmalıdır. Tarlada yabancı otlarla mücadele zamanında ve usulüne uygun yapılmalıdır. Yine de hastalığın görülmeye başladığı süreçte ise yeşil aksam ilaçlaması ile kimyasal mücadeleye başlanır. Bu gibi durumlarda, ilk belirtiler görülmeye başladığında ilk ilaçlama uygulanır. Daha sonra ise çeşide, hastalığın gelişmesine ve iklim durumuna bağlı olarak ilaçlama sayısı değişmektedir.

Külleme

Hastalık bitki yaprakları üzerinde nokta şeklinde beyaz-gri renkte puslu bir halde görülür. Uygun koşullarda hastalık etmeni birleşir yaprağın tamamını kaplar ve sanki kül serpilmiş gibi bir görüntü oluşur. Hatta hastalığın ileriki dönemlerinde hastalık sap ve başağa kadar ulaşabilir. Hastalığa yakalanan bitkiler yatmaya daha elverişli olduğundan dolayı mahsul kaybına sebep olurlar.

-Mücadelesi:

Sertifikalı dayanıklı çeşit kullanılmasının yanında sık ekimden kaçınılmalı ve fazla azotlu gübre verilmemelidir. Kimyasal mücadele için küllemeye karşı ruhsatlanmış zirai ilaçlar kullanılmalıdır. İlacın kullanım dönemi çok önemli olup ekonomik zarar eşiğine gelmeden ilaçlamaya başlanmalıdır. Bayrak yaprağına kesinlikle hastalığın bulaşması önlenmelidir.

Septorya Yaprak Lekesi

Yaprak üzerinde değişik şekillerde lekelerin oluşmasına ve bazen yaprakların ve bitkinin tamamen kurumasına neden olurlar. Hastalık ilk olarak toprağa değen en alt yapraklarda görülür. Daha sonra üst yapraklara sıçrar. Yayılma hızı çevre koşullarına ve çeşidin duyarlılığına bağlı olarak değişir. Hastalığın şiddeti bitki olgunluğa yaklaştıkça daha az olmaktadır.

-Mücadelesi:

Erken ekimlerden kaçınılarak hastalığın şiddeti düşürülebilir. Sık ekimden kaçınılmalı ve mibzerle ekim tercih edilmelidir. Hastalık belirtilerinin tarlada görülmesiyle yeşil aksam ilaçlaması için hastalığa ruhsatlı bir preparat ile ilaçlama yapılabilir.

Esra NAL / Ziraat Mühendisi